Zobacz także
Siehe auch
Czytaj również
Polecane
2007-11-08
Orle
W średniowieczu miejsce często było odwiedzane przez walońskich poszukiwaczy skarbów. Późniejszy prężny ośrodek szklarczy. Dziś Orle zachęca do odwiedzenia ze względu na malownicze położenie na trasie z Jakuszyc do Wlk.Izery oraz przez turystyczne przejście graniczne na Izerze do Jizerki w Czechach
Stara widokówka witająca w Carlsthal. Później częściej stosowano pisownię Karlsthal
Osada, położona na wysokości 825m n.p.m. została założona przez rodzinę Preusslerów w roku 1754 poprzez w budowę huta szkła. W 1782r. było tu 8 domów.
Budynek huty wyraźnie góruje nad pozostałymi
W głównym budynku huty usytuowany był piec topniczy przystosowany do pracy 10 hutników - dmuchaczy. Był to piec rusztowy, w którym uzyskiwano odpowiednią temperaturę wytopu dzięki spalaniu uprzednio przygotowanego, wysuszonego drewna. Do pieca wstawiano donice ze specjalnej glinki ogniotrwałej, które wypełniane były piaskiem kwarcowym i innymi sproszkowanymi surowcami. Donice posiadały pojemność kilkudziesięciu litrów, Huty szkła na Śląsku i w Czechach - XVIII-XIX w.a po około 4 - 6 tygodniach były wymieniane na nowe. Przy każdym stanowisku pracował jeden mistrz szklarski z pomocnikiem. Nabierał płynną masę szklaną z donicy na metalowy piszczel, którą modelował do pożądanego kształtu. Następnie hutnik mógł wdmuchać bańkę masy szklanej do drewnianych lub metalowych form czy też uformować szkło bezpośrednio z piszczela.
Pozostałości huty
Zatrudniała w najlepszych latach około 100 pracowników. Wytwarzano w niej różnego rodzaju szkła białe i barwione w masie, warstwowe, filigranowe, szkło "millefiori" - "tysiąca kwiatów", awenturynowe, rubinowe i w wielu innych kolorach, potem zdobione w warsztatach rzemieślniczych w Szklarskiej Porębie i okolicach.
W 1890r. Schaffgotschowie odkupili hutę po czym ją zlikwidowali, a całą produkcję przenieśli do nowego zakładu w Hucie (Szklarska Poręba).
Pomnik Szklarzy. Warto nadmienić, iż obelisk poświęcony temu staremu fachowi znajduje się w sąsiedniej Jizerce
Dziś zachowały się jedynie fundamenty huty, a przy odrobinie szczęścia znaleźć można jej pozostałości, np. donice służące do wytopu szklanych majstersztyków.
Hutniczą działalność w tym miejscu upamiętnia drewniana figura szklarza-dmuchacza.
Dzisiejsza leśniczówka jest jednym z dwóch budynków ocalałych z czasów funkcjonowania huty. To murowany z ciosanego kamienia obiekt dzisiejszej bazy turystycznej "Orle".
Leśniczówka
"Leśniczówkę" właściciel huty zbudował ok. 1860 roku prawdopodobnie jako budynek administracyjny. Po jej likwidacji budynek służył służbom leśnym. Także w pierwszych latach po II wojnie światowej, była tu leśniczówka.
W czasach działalności huty w wieżyczce nad wejściem znajdował się dzwon służący zapewne do wzywania hutników do pracy (kiedy masa szklana osiągała temperaturę umożliwiającą rozpoczęcie produkcji). Mógł być też dzwonem mgłowym wskazującym kierunek wędrowcom i tragarzom szkła w czasie częstej tu niepogody.
Stary dom szklarzy
Drugim budynkiem z okresu huty jest opuszczony dom mieszkalny hutników, stojący na środku osady
W latach 1935-38 przy drodze do Izery postawiono dwa budynki Grenzschutzu - straży granicznej i służb celnych. Otrzymały one nazwy: "Breslau" i "Glogau". Po aneksji Czechosłowacji w 1938 roku, jeden budynek zajmował Grenzschutz, drugi pracownicy leśni. Od roku 1940 służyły jako dom wypoczynkowy i szpitalny oddział rehabilitacyjny dla żołnierzy Wermachtu. W roku 1945 obiekty osady zajęła Armia Czerwona wysiedlając mieszkańców kolonii Karlsthal do Szklarskiej Poręby. Następnie przekazano je Wojsku Polskiemu. Do roku 1990 stacjonowała tu jednostka Wojsk Ochrony Pogranicza. Ostatecznie Straż Graniczna (następczyni WOP) opuściła budynki w 1992r.
"Breslau" - jeden z dwóch budynków Grenzschutzu
Nieistniejąca już gospoda prowadzona przez rodzinę Schneiderów stała nieopodal leśniczówki. Powstała w latach dziewięćdziesiątych XIX wieku. Noblista Gerhart Hauptmann - w gospodzie Schneiderów (którą często odwiedzał) umieścił początek akcji swojej sztuki "Und Pippa tanzt" napisaną w roku 1905. Schneiderowie dbali o reklamę gospody, drukując i sprzedając pamiątkowe pocztówki z jej wizerunkiem oraz zamieszczając ogłoszenia w lokalnej prasie zapraszające do odwiedzin osady.
"Gospoda Shneiderów w Karlsthal w Górach Izerskich"
Niebagatelną atrakcją dla poszukiwaczy historycznych ciekawostek może dziś być penetrowanie dna potoku, w którym i można znaleźć "skarby".
Bogaty w "skarby" potok
Obecnie Orle to przede wszystkim bardzo ważny punkt turystyki pieszej, a zimą - mekka narciarzy biegowych i wielbicieli psich zaprzęgów.
Z tego miejsca dostać się można na Izerską Łąkę i dalej do Świeradowa, Smrk czy Polanę Izerską, do Jakuszyc, na Masyw Zielonej Kopy i Wysoki Kamień. Po stronie czeskiej natomiast warto odwiedzić sąsiednią Jizerkę.
Orle to również ważny węzeł szlaków
Dawniej osada Jizerka była połączona z Orlem drogą. W 1901r. u zbiegu rzeczki Jizerky z Izerą zbudowano żelazobetonowy most łączący oba brzegi. Dotrwał do 1979r, ale od dawna jego stan nie nadawał się do użytku. Zresztą ustroje polityczne obu państw - Czechosłowacji i Polski nie były zainteresowane przejściem granicznym w tym miejscu.
Po latach starań na miejscu dawnego mostu położono drewnianą kładkę a 15. czerwca 2005 w końcu otwarto graniczne przejście turystyczne.
Dzięki temu połączeniu - od zawsze współżyjące ze sobą osady - znów mogą wymieniać się turystami, a my możemy lepiej poznawać wspaniałe góry, podziwiać widoki ze ścieżek wiodących do mostu i cieszyć się swobodą na szlaku.
Przejście znajduje się na szlaku turystycznym, przeznaczone jest więc dla pieszych, rowerzystów i narciarzy. Czynne od kwietnia do września od 8.00-20.00, a w pozostałych miesiącach od 8.00-18.00.
Orle widziane z czerwonego szlaku od strony Jakuszyc
Arkadiusz Lipin
Tagi: · schronisko · przejście graniczne · biegówki
Warto wiedzieć
2010-06-25
Izerska Baza Turystyczna »
Szukasz najlepszego miejsca na wczasy w górach?
Pokoje gościnne, kwatery prywatne, noclegi w górach, apartamenty i hotele w górach, agroturystyka...
IZERSKA BAZA TURYSTYCZNA! - dziesiątki ofert na dużą i małą kieszeń, dla każdego turysty!
Sam zobacz
2010-06-01
Osada Jeździecka BATA »
Przedwojenny, kamienno-ceglany dom, stajnia i zabudowania gospodarcze położone są na wysokości 760 m n.p.m. u podnóża południowych zboczy Gór Izerskich, skąd rozpościera się malowniczy widok na panoramę zachodnich Karkonoszy